Biologie

Wie bouwen die torens van poep, spuug en aarde?

Door

op

Termieten hebben een slechte naam. Als stiekeme vandalen veroorzaken ze enorme schade aan huizen en gewassen. Maar de afkeer slaat om in bewondering als je kijkt naar wat deze onooglijke insecten presteren. Als volleerde boeren telen ze hun eigen voedsel en bouwen ze ingenieuze, perfect geventileerde heuvels. En dan zijn ze nog blind ook!

Termieten bouwen ijverig aan hun ‘steden’. Deze termietenheuvels – constructies van aarde, uitwerpselen en speeksel – kunnen tot wel 10 meter hoog reiken. En dat is niet alles, want in een termietenheuvel zijn ook nog eens alle noodzakelijke voorzieningen aanwezig:

  • In de kraamkamers verzorgen termieten hun larven. Het eten voor hun kroost (schimmels) kweken ze weer in andere ruimtes.
  • Dan is er nog het koninklijk verblijf, waar de immens uitgedijde koningin dagelijks met maar één ding bezig is: duizenden eieren leggen. Ze kan (zonder vleugels en door haar omvang) geen kant op.
  • Het meest opmerkelijke aan een termietenheuvel is nog wel het ingenieuze ventilatiesysteem dat voor een constante, ideale temperatuur in het hele nest zorgt.

Termieten bouwen de ‘spits’ van hun heuvel in de richting van de zon om 12 uur ’s middags. Dat minimaliseert de blootstelling aan zonnestralen op het heetste moment van de dag. Ook bouwen ze de brede zijden van hun ‘steden’ naar het oosten en westen, dat de meest constante temperatuur garandeert. Maar het belangrijkste aspect van hun geraffineerde airconditioningsysteem zijn een aantal speciaal geconstrueerde kamers en tunnels die de binnentemperatuur constant houden, ongeacht de omstandigheden buiten. Op strategische plaatsen onder in de heuvel zitten ventilatiegaten waardoor frisse lucht binnenkomt, terwijl warme, bedompte lucht aan de bovenkant ontsnapt. Vanuit een ondergrondse kamer komt koelere lucht de heuvel in, die vervolgens door de tunnels en andere ruimtes circuleert. Termieten openen en sluiten de gaten om de temperatuur waar nodig bij te stellen. Het lijken wel ingenieurs!

Het ontwerp van de termietenheuvel is zo indrukwekkend en duurzaam dat architecten wilden weten of je ditzelfde principe kunt toepassen in een gebouw voor mensen. Ze ontwierpen een kantoorcomplex in Harare, de hoofdstad van Zimbabwe, omdat normaal gesproken juist op zo’n plek enorm veel energie voor koeling moet worden gebruikt. En wat bleek? Het gebouw bleek nog maar 10% van de energie nodig te hebben die een normaal kantoorgebouw van deze omvang zou gebruiken! Als dat niet duurzaam is?

Met slimmigheid heeft dit natuurlijk niets te maken, al kun je de neiging hebben de beestjes allerlei intelligente eigenschappen toe te dichten. Hoe indrukwekkend het ook is wat ze ‘presteren’, het genie van de termiet reflecteert niets anders dan het genie van de Schepper.

Wil je meer weten over termieten? Je leest het in het nieuwste nummer van Weet. Abonneer je hier.

Aanbevolen